تست چیست و سوال تستی چه فرقی با سوال تشریحی دارد؟
تست چیست و چرا اینقدر مهم شده است؟
اگر دانشآموز دبیرستانی یا داوطلب کنکور باشی، احتمالاً واژهی «تست» را هر روز میشنوی؛ تست زدن، آزمون تستی، کتاب تست، کلاس تست و… اما تست چیست و چه تفاوتی با سوال تشریحی دارد؟
بهطور ساده، تست یک سوال چهارگزینهای زماندار است که در اصل از دل یک سوال تشریحی بیرون آمده. صورت سوال همان است، اما به جای اینکه خودت راهحل را کامل بنویسی، چند پاسخ پیشنهادی (گزینه) به تو داده میشود و باید در زمان محدود، گزینهی درست را انتخاب کنی. این ساختار ساده، باعث شده تست به ابزار اصلی سنجش در امتحانات مهم، بهخصوص کنکور تبدیل شود.
در ادامه، مرحله به مرحله توضیح میدهیم که سوال تستی چیست، با سوال تشریحی چه فرقی دارد، نمره منفی چرا وجود دارد و چرا تقریبا همهی آزمونهای مهم دنیا تستی هستند.
تست چیست؟ (تعریف کوتاه)
تست نوعی سوال استاندارد است که ویژگیهای اصلی آن اینهاست:
- از نوع چهارگزینهای یا چندگزینهای است.
- زماندار است و برای هر سوال، فقط چند ثانیه یا چند دقیقه فرصت داری.
- در اصل، از روی یک سوال تشریحی طراحی شده و در قالب گزینهها خلاصه شده است.
اگر گزینهها را حذف کنیم یا صورت سوال را کمی تغییر دهیم، همان سوال تبدیل به یک سوال تشریحی میشود. به همین دلیل، درک عمیق سوال و تسلط بر حل تشریحی هنوز هم پایهی اصلی موفقیت در تستزدن است.
زماندار است
شما در سال کنکور در دوازدهمین سال تحصیلتان هستید. یعنی یازده بار امتحانات پایان ترم را گذراندهاید و بارها امتحان دادهاید. پس دلیل ترس شما از آزمون دادن چیست؟ میتوان گفت زمان کمتر پاسخگویی به هر تست در مقایسه با امتحانات تشریحی پاسخ این سوال است. شما در یک امتحان 90 دقیقه ای تنها به هشت تا ده سوال پاسخ میدهید، اما در آزمونهای تستی اگر بخواهید به همهی سوالها پاسخ دهید؛ شما برای هر سوال حدود 90 ثانیه یعنی 5/1 دقیقه فرصت دارید و این موجب استرس بیشتر و تمرکز کمتر شما میشود.
بنابراین تست زدن در زمان و بکارگیری تکنیکهای مدیریت زمان هنگام تست زنی را حتما تمرین کنید.
سوال تستی چیست؟
سوال تستی، سوالی است که:
- چند گزینهی پاسخ دارد (معمولاً چهار گزینه)
- فقط یکی از آنها کاملاً صحیح است (یا بهترین پاسخ است)
- باید در زمان محدود و بدون نوشتن راهحل طولانی، گزینهی درست را انتخاب کنی.
طراح سوال تستی میتواند با قرار دادن گزینههای نزدیک به هم، ذهن تو را به چالش بکشد؛ مثلا دو گزینهای که هر دو «تقریباً» درستاند، اما فقط یکی از آنها دقیقاً مطابق کتاب و مفهوم درس است. در اینجا تفاوت کسی که مفهومی خوانده با کسی که فقط حفظ کرده، مشخص میشود.
سوال تشریحی چیست و چه تفاوتی با سوال تستی دارد؟
سوال تشریحی سوالی است که در آن باید مسیر فکر و راهحل خودت را بنویسی؛ یعنی:
- خودت فرمول را بنویسی
- مراحل حل را نشان بدهی
- به جواب نهایی برسی
در سوال تستی، بسیاری از این مراحل در دل گزینهها پنهان شده است. اما اگر حل تشریحی سوالات را بلد نباشی، تکنیکهای تستی هم در بلندمدت کمکی به تو نمیکنند.
تشریح یعنی «شرح دادن»؛ یعنی باید مفهوم درس را بفهمی و بتوانی آن را توضیح دهی. اگر مفهومی بخوانی و اصول درست درسخواندن را رعایت کنی، میتوانی هر دو نوع سوال – تستی و تشریحی – را پاسخ دهی؛ فقط باید تمرینات را بیشتر و منظمتر کنی.
تستی یعنی چه؟ تستی بخوانیم یا تشریحی؟
یکی از چالشهای سالهای آخر دبیرستان این است که:
«تشریحی بخوانم یا تستی؟»
بهخصوص با توجه به امتحانات نهایی و تاثیر قطعی معدل کتبی در قبولی دانشگاه، این سوال برای خیلیها جدی است.
واقعیت این است که تست و تشریحی مقابل هم نیستند، مکمل هماند. تست، یک سوال تشریحی فشردهشده است. اگر تشریحی بلد نباشی، راهحلهای تستی پایدار و قابلاتکا نخواهند بود.
پس پاسخ این است:
- اول باید مفهومی و تشریحی بفهمی
- بعد با تمرین تستی مفاهیم را تثبیت و سرعت و دقتات را بالا ببری
از پایهی دهم به بعد، بهترین کار این است که هر مبحث را اول تشریحی و مفهومی بخوانی و سپس سوالات تستی همان مبحث را حل کنی تا هم برای امتحان نهایی و هم برای کنکور آماده شوی.
ویژگیهای اصلی سوال تستی
در این بخش سه ویژگی مهم تست را دقیقتر بررسی میکنیم:
۱. سوال تستی در دل خود تشریحی است
همانطور که گفتیم، اگر گزینهها را حذف کنیم یا صورت سوال را کمی گسترش دهیم، سوال تستی تبدیل به سوال تشریحی میشود. بنابراین:
- حل تشریحی، پایهی حل تست است.
- اگر مفهوم را نفهمیده باشی، تکنیکهای تستی فقط در کوتاهمدت جواب میدهند.
در تمام دروس، باید مفهوم و شرح درس را بلد باشی تا بتوانی به سوالات تستی پاسخ دهی.
۲. تست زماندار است
در سال کنکور، تو در دوازدهمین سال تحصیل خودت هستی؛ یعنی:
- یازده بار امتحانات پایان ترم را گذراندهای
- بارها در شرایط امتحان قرار گرفتهای
پس چرا هنوز از آزمون دادن میترسی؟
یکی از مهمترین دلایل، زمان کمتر پاسخگویی به هر تست نسبت به امتحانات تشریحی است.
- در یک امتحان تشریحی ۹۰ دقیقهای ممکن است فقط ۸ تا ۱۰ سوال پاسخ دهی.
- اما در آزمون تستی، برای هر تست حدود ۹۰ ثانیه (۱/۵ دقیقه) وقت داری.
همین محدودیت زمان، باعث استرس بیشتر و تمرکز کمتر میشود. پس باید:
- زیاد تست بزنی
- تکنیکهای مدیریت زمان هنگام تستزدن را تمرین کنی
- یاد بگیری در وقت کم، بهترین تصمیم را بگیری
۳. سوال تستی گزینهدار است
گزینهدار بودن، یکی از مهمترین ویژگیهای سوال تستی است. طراح سوال با:
- قرار دادن گزینههای مشابه
- استفاده از گزینههای خیلی نزدیک به هم
میتواند تو را گمراه کند و اصطلاحاً «در دام بیندازد».
برای فرار از این دامها، باید:
- متن سوال را با دقت بخوانی
- صورت سوال را خط به خط تحلیل کنی
- اول در ذهن یا روی کاغذ به یک جواب برسی و بعد بین گزینهها انتخاب کنی
چرا بیشتر آزمونهای مهم دنیا تستی هستند؟
امروزه تقریباً همهی آزمونهای سراسری و مهم در دنیا بهصورت تستی برگزار میشوند. مثل:
- آزمونهای رانندگی
- آزمونهای زبان
- آزمونهای ورودی دانشگاههای مهم
- آزمونهای استخدامی و شغلی
و بسیاری از آنها چندین بار در سال برگزار میشوند. دلیل این موضوع چیست؟
- با تست، میشود سنجید که آیا فرد یک مبحث را واقعاً فهمیده یا نه.
- با سوالات تستی استاندارد، میتوان در زمان کوتاه، تعداد زیادی داوطلب را با هم مقایسه کرد.
- تست میتواند سطوح مختلف یادگیری را بسنجد؛ از حفظ کردن تا تحلیل و خلاقیت (که با جدول بلوم و اندرسون توضیح میدهیم).
به همین خاطر، برای اینکه در این آزمونها موفق باشی، باید از سالهای قبل با سوالات تستی آشنا و در آنها مسلط شوی.
چرا کنکور نمره منفی دارد؟
یکی از سوالهای رایج داوطلبان این است که:
«چرا کنکور نمره منفی دارد؟»
نمره منفی یعنی اگر به چند سوال پاسخ غلط بدهی، بخشی از پاسخهای درست تو از بین میرود. مثلاً در سوالات چهارگزینهای:
- به ازای هر سه پاسخ غلط، یک پاسخ درست از تو کم میشود.
شاید فکر کنی هدف نمره منفی، فقط جلوگیری از پاسخگویی شانسی است، اما ماجرا کمی عمیقتر است.
دلیل مهمتر نمره منفی، ایجاد حس دقت، مسئولیتپذیری و توان تصمیمگیری در داوطلب است:
- سازمان سنجش میخواهد کسانی را انتخاب کند که اعتماد به نفس علمی دارند.
- فردی که میتواند بین شک مطلق و اطمینان نسبی تمایز قائل شود، ارزش بیشتری دارد.
- گاهی باید بین دو یا سه گزینهی مشکوک، ریسک حسابشده انجام دهی و تصمیم بگیری.
بنابراین، نمره منفی تو را مجبور میکند:
- هر سوال را نسنجیده پاسخ ندهی
- حدس زدن کورکورانه را کنار بگذاری
- روی سوالی که هیچ ایدهای نداری، از زدن تست صرفنظر کنی
آیا سازمان سنجش و آموزش و پرورش هدف یکسانی دارند؟
به طور کلی، دو نوع آزمون داریم:
- آزمون برای ارتقا
مثل امتحانات پایان ترم در مدارس؛ هدف این آزمونها این است که مشخص کنند آیا دانشآموز میتواند به مقطع بعدی ارتقا پیدا کند یا نه. - آزمون برای جداسازی
مثل کنکور؛ هدف این آزمون جدا کردن درصد کوچکی از داوطلبان از بقیه است.
کنکور یک آزمون جداسازی است.
هدف آن، انتخاب حدود ۵ درصد بالای جامعهی دانشآموزی است. پس باید طوری طراحی شود که:
- افراد توانمندتر، مفهومیتر و دقیقتر را از بقیه جدا کند.
در مقابل، آموزش و پرورش هدفش آموزش همگانی است:
- میخواهد دانشآموز را از ابتدایی به راهنمایی و بعد به دبیرستان هدایت کند.
- قصد رتبهبندی سفت و سخت یا جداسازی شدید ندارد.
اگر میخواهی در آن ۵ درصد بالایی باشی، باید:
- از پایهی دهم، مفهومی خواندن دروس را شروع کنی
- هم زمان، تستزدن حرفهای را تمرین کنی
- در هر دو نوع سوال – تشریحی و تستی – به تسلط برسی
جدول بلوم و اندرسون چیست و چه ربطی به تست دارد؟
بلوم و اندرسون دو پژوهشگر هستند که دانش و فرآیندهای شناختی را طبقهبندی کردهاند. این طبقهبندی کمک میکند بفهمیم یک سوال تستی میتواند دقیقا کدام سطح از یادگیری را بسنجد.
چهار نوع دانش
۱. دانش امور واقعی
- اصطلاحات و نامها، مثل بخشهای یک سلول
- مکانها و رویدادهای مهم
- دانش امور مفهومی
- طبقهبندیها، مثل گروههای جانوری یا جدول مندلیف
- اصول و قوانین کلی، مثل قوانین اساسی فیزیک
- الگوها و نظریهها، مثل نظریهی تکامل
- دانش روندی (رویهای)
- مهارتها و الگوریتمها، مثل مراحل حل یک نوع مسئله
- فنون و روشهای خاص، مثل روشهای تحقیق در علوم اجتماعی
- مهارت انتخاب روش مناسب برای حل یک مسئله
- دانش فراشناختی
- آگاهی از استراتژیهای یادگیری (مثلاً تکرار برای حفظ کردن)
- آگاهی از سطح سختی یک تکلیف
- آگاهی از نقاط قوت و ضعف خودت در یادگیری
یک آزمون تستی خوب میتواند همهی این انواع دانش را با سوالات مختلف بسنجد.
شش فرآیند شناختی اصلی
۱. بهیادآوردن
- فهرست کردن، تشخیص دادن، یادآوری کردن، تمییز دادن
۲. فهمیدن
- خلاصه کردن، دستهبندی کردن، توضیح دادن، پیشبینی کردن
- بهکاربستن
- نوشتن راهحل، استفاده از فرمولها، انجام محاسبات
- تحلیل کردن
- تشخیص نکات مهم و غیرمهم، مقایسه، یافتن ارتباطها
- ارزشیابی کردن
- قضاوت دربارهی کیفیت یک کار، انتخاب بهترین روش، امتیاز دادن
- آفریدن (خلق کردن)
- ساختن فرضیه، طراحی آزمایش، نوشتن متن خلاقانه، اختراع، شعر گفتن
یک طراح سوال حرفهای میتواند:
- با سوالات ساده، حفظیات و بهیادآوری را بسنجد
- با سوالات مفهومی، فهمیدن و بهکارگیری را ارزیابی کند
- با سوالات ترکیبی و تحلیلی، تحلیل، ارزشیابی و خلاقیت را هم در قالب تست بسنجد
به همین دلیل است که میگوییم «فقط حفظ کردن کافی نیست؛ باید مفهومی و عمیق یاد بگیری.»
نمونه سؤال تستی یعنی چه؟
نمونه سوال تستی مجموعهای از سوالات چهارگزینهای است که:
- بر اساس استانداردهای کتاب درسی و کنکور طراحی شدهاند
- سطح سختی آنها شبیه آزمون اصلی است
- به تو کمک میکنند قبل از آزمون اصلی، خودت را بسنجی
حل کردن نمونه سوالات تستی:
- نقاط ضعف و قوت تو را نشان میدهد
- باعث میشود با الگوهای تکراری طراحی سوال آشنا شوی
- استرس آزمون اصلی را کم میکند، چون فضا برایت آشنا شده است
سوالات متداول درباره تست و سوال تستی
۱. تست چیست و سوال تستی چه فرقی با سوال تشریحی دارد؟
تست سوالی است که چند گزینهی پاسخ دارد و باید در زمان محدود، گزینهی درست را انتخاب کنی. سوال تشریحی نیاز به شرح کامل راهحل دارد. در اصل، سوال تستی شکل فشردهشدهی سوال تشریحی است.
۲. برای کنکور، تستی بخوانم یا تشریحی؟
هر دو لازم است.
اول باید درس را مفهومی و تشریحی بفهمی، بعد با تستزدن تمرین کنی تا سرعت، دقت و تسلطات بالا برود. تنها تستی خواندن، بدون فهم تشریحی، در بلندمدت نتیجهی خوبی نمیدهد.
۳. نمره منفی کنکور یعنی چه و چرا گذاشته شده است؟
نمره منفی یعنی پاسخهای غلط، بخشی از پاسخهای درست تو را کم میکند. هدفش فقط جلوگیری از شانسی زدن نیست؛ بلکه میخواهد دقت و توان تصمیمگیری تو را بسنجد و تو را از حدس زدنهای کورکورانه دور کند.
جمعبندی: از امروز تست را درست بشناس و درست تمرین کن
حالا که فهمیدی تست چیست، سوال تستی چه فرقی با سوال تشریحی دارد، چرا کنکور نمره منفی دارد و آزمونهای مهم دنیا چرا تستی هستند، وقت آن است که روش درس خواندن خودت را اصلاح کنی.
- درس را مفهومی و تشریحی یاد بگیر.
- بعد از هر مبحث، نمونه سوالات تستی استاندارد همان بخش را حل کن.
- روی مدیریت زمان، دقت و تحلیل گزینهها کار کن.
- بهجای حفظ کردن طوطیوار، سعی کن بفهمی هر سوال کدام سطح از یادگیری را میسنجد.
اگر این مسیر را از سالهای دهم و یازدهم جدی بگیری، در سال کنکور، هم برای امتحانات نهایی و هم برای کنکور، آماده و با اعتماد به نفس وارد جلسهی آزمون خواهی شد.
دیدگاهتان را بنویسید