هرم مازلو چیست؟ توضیح ساده سلسله مراتب نیازهای مازلو + زندگینامه آبراهام مزلو
هرم مازلو چیست؟
هرم مازلو یا سلسله مراتب نیازهای مازلو یک مدل 5 سطحی در روانشناسی انگیزش است که نشان میدهد انسانها ابتدا باید نیازهای پایه ای مثل آب، غذا، خواب و امنیت را برطرف کنند تا بتوانند به نیازهای بالاتر مثل عشق و تعلق، احترام و در نهایت خودشکوفایی برسند. به زبان ساده، این هرم توضیح میدهد چرا وقتی درگیر بقا و نگرانیهای مالی هستیم، کمتر انرژی روانی برای رشد شخصی، خلاقیت و معنای زندگی داریم. در این مقاله علاوه بر معرفی خود آبراهام مزلو، همهی سطوح هرم نیازهای مازلو، تفاوت نیازهای کمبود و نیازهای رشد و مهمترین نقدهای وارد شده به این نظریه را بررسی میکنیم تا بدانید این مدل در زندگی روزمره و کار چطور به دردتان میخورد.
کاربرد هرم مازلو در زندگی روزمره و کسبوکار
۱. هرم مازلو در خودشناسی و رشد فردی
اگر بدانیم الان در کدام سطح از سلسله مراتب نیازهای مازلو گیر کردهایم، بهتر میتوانیم برای خودمان برنامهریزی کنیم. مثلا کسی که هنوز نیازهای فیزیولوژیک و امنیت شغلیاش تامین نشده، طبیعی است که انگیزه کمی برای خودشکوفایی یا خلاقیت داشته باشد. هرم مازلو کمک میکند اولویتهای زندگی را واقعبینانهتر بچینیم و به جای احساس شکست، بفهمیم که هنوز در سطحهای پایینتر در حال جنگیدن هستیم.
۲. کاربرد هرم نیازهای مازلو در روابط و خانواده
در رابطه عاطفی یا زندگی خانوادگی، بسیاری از تعارضها از اینجا میآیند که یکی از طرفین هنوز درگیر نیازهای ایمنی و تعلق است، در حالی که دیگری دنبال احترام و خودشکوفایی است. با نگاه مزلو میتوانیم ببینیم شریک زندگیمان در کدام سطح از نیازهاست و چطور میشود اول نیازهای پایهای مثل احساس امنیت، دیدهشدن و تعلق را تقویت کرد تا رابطه سالمتری ساخته شود.
۳. کاربرد هرم مازلو در محیط کار و مدیریت
سازمانها و مدیران هم میتوانند از هرم مازلو برای طراحی تجربه کارمند استفاده کنند؛ از حقوق و امنیت شغلی (سطح فیزیولوژیک و ایمنی)، تا فرهنگ تیمی، تعلق و قدردانی (سطح محبت و احترام) و در نهایت فراهمکردن فرصت رشد، یادگیری و اثرگذاری (خودشکوفایی). وقتی این سطوح بهصورت تدریجی در محیط کار دیده شوند، انگیزش، وفاداری و خلاقیت کارکنان افزایش پیدا میکند.
آبراهام مزلو کیست؟
- آبراهام مزلو (۱۹۷۰_۱۹۰۸) یکی از گذاران رویکرد انسانگرایی و از شخصیتهای برجسته این مکتب است.
- از آن به عنوان موج سوم روانشناسی یاد میشود.
- در این جستار درباره مزلو، نظریه، سلسله مراتب نیازها، خودشکوفایی و انتقادات وارد شده بر نظریه او اطلاعاتی کسب خواهیم کرد.
آبراهام مزلو
- مزلو فرزند اول یک خانواده نه نفره بود که در نیویورک متولد شد.
- جاه طلبی پدرش در سن ۱۴ سالگی باعث شد روسیه را ترک و به ایالت متحده نقل مکان کند.
- کودکی مزلو بدون محبت والدین و رابطه صمیمی با آنها سپری شد.
- پدر وی منزوی بود و مزلو در دوران کودکی و نوجوانی نسبت به او خصومت میورزید اما پدرش توانست انگیزه شدید برای موفق شدن را پنهان کند.
- مادر مزلو نسبت به او بی اعتنا بود، محبت نداشت و به طور آشکار بین او و خواهر و برادرهایش فرق میگذاشت.
- بعدها حتی مزلو در مراسم تدفین مادرش شرکت هم نکرد.
- در سالهای نوجوانی به دلیل هیکل نحیف و بینی بزرگ خود احساس حقارت میکرد و در صدد بود با ورزش آن را جبران کند که موفق نشد و به کتابها روی آورد.
- مزلو نمونه بارز مفهوم عقده حقارت آلفرد آدلر بود.
- آبراهام مزلو در سن ۲۰ سالگی با دختر عمویش برتا ازدواج کرد که معنا، هدف و تعلق پذیری را برای او به ارمغان آورد.
- او در دانشگاه ویسکانسین با رفتارگرایی واتسون آشنا و شیفته آن شد. در سال ۱۹۳۴ دکترای خود را از دانشگاه ویسکانسین اخذ کرد.
- سپس برای دستیاری فوق دکتری زیر نظر ادوارد ثرندایک به دانشگاه کلمبیا رفت.
- در آنجا چند آزمون هوش انجام داد که نمره هوشبهر او ۱۹۵ شد و ثرندایک آن را ناشی از نبوغ دانست.
- تدریس در نیویورک در اواخر دهه ۱۹۳۰ و اوایل دهه ۱۹۴۰ موجب آشنایی با اریک فروم، کارن هورنای و آلفرد آدلر را برای او فراهم آورد.
- مزلو در سال بعد تحت تاثیر جنگ جهانی دوم و حمله ژاپن به پایگاه دریایی آمریکا، تصمیم گرفت به عالیترین آرمانهای انسان بپردازد.
- در جهت بهبود شخصیت انسان کار کند و به این ترتیب مسیر او به سمت انسانگرایی تغییر کرد.
- او در سال ۱۹۶۷ به ریاست انجمن روانشناسی آمریکا برگزیده شد و سه سال بعد در سن ۶۲ سالگی در اثر حمله قلبی چشم از جهان فروبست.
نظریه مزلو چیه
نظریه شخصیت مزلو درباره انگیزش چند فرض اساسی دارد:
- رویکرد او به انگیزش کلنگر بود، یعنی تمامِ شخص برانگیخته می شود نه اندامی خاص.
- انگیزش معمولا پیچیده است، رفتار فرد میتواند از چند انگیزه مجزا ناشی شود و ممکن است ناهشیار باشد.
- افراد به صورت مداوم توسط نیازها برانگیخته میشوند یعنی هنگامی که یک نیاز پاسخ داده میشود، نیاز دیگری جای آن را میگیرد.
- افراد در فرهنگهای مختلف با نیازهای اساسیِ همسانی برانگیخته میشوند.
- نیازها به صورت سلسله مراتبی هستند. (جس فیست, 2018)
مزلو هرمی از ۵ نیاز فطری را مطرح کرد که رفتار انسان را بر میانگیزد و هدایت میکند:
- نیازهای فیزیولوژیکی
- ایمنی
- تعلقپذیری و محبت
- احترام
- خودشکوفایی
نیاز های مزلو به چه دردی میخوره؟
این نیازها عنصر ارثی دارند و در عین حال تحت تاثیر یادگیری، انتظارات اجتماعی و ترس از عدم تایید قرار میگیرد.
بنابراین از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
نیازهای سطح پایینتر نیرومندی، قدرت و اولویت بیشتری دارند و ناکام شدن در ارضا و رسیدن به آنها موجب نارسایی در فرد میشود.
(نیازهای کمبود) نیازهای سطح بالاتر برای بقا کمتر ضروریاند و میتوان آنها را به طور موقت به تعویق انداخت اما ارضای آنها به بهبود سلامتی و طول عمر کمک میکند و باعث احساس شادی و خشنودی میشود.
(نیازهای رشد یا هستی) همچنین باید توجه داشت که ارضای نیازهای سطح بالاتر به شرایط بیرونیِ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گره خورده است.
همه نیازها به طور همزمان فعال نمیشوند و فقط یک نیاز در دوره ای خاص بر شخصیت ما غالب است و برای گذر از یک نیاز و دستیابی به نیاز بالاتر، ارضا شدن حداقلی مدنظر است.
۵ نیاز فطری مطرح شده دارای سلسله مراتب زمانی نیز هستند به این صورت که نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی در دوران کودکی فعال میشوند، نیازهای تعلقپذیری و احترام در نوجوانی مطرح هستند و نیاز به خودشکوفایی تا دوران میانسالی ایجاد نمیشود.
ترتبیت نیاز های مزلو:
نیازهای فیزیولوژیکی:
هنگامی که نیازهای اساسی از جمله آب، غذا، سرپناه و نیاز جنسی ارضا نشده باشد، نیازهای دیگر فعال نمیشود و به محض پاسخ دادن به طبقه مذکور، رفتار فرد را هدایت نمیکند. (شولتز, 2013)
نیازهای ایمنی:
این طبقه از نیازها برای بزرگسالانِ از لحاظ هیجانی سالم دغدغه زیاد از حدی نیست چرا که آن را برطرف کردهاند اما برای کودکان و بزرگسالان روانرنجور، نیاز به ایمنی سائق مهمی است. هر دو گروه دنیای منظم و قابل پیشبینی را ترجیح میدهند تا امنیتشان تضمین شود. (شولتز, 2013)
نیازهای تعلقپذیری و محبت:
رابطه صمیمانه با دوستان، معشوق یا همسر و روابط اجتماعی مانند عضویت در یک تیم ورزشی در این طبقه جای میگیرد. در عصری که جوامع به سرعت تغییر میکند، احساس تعلق و ریشه کردن برای افراد دشوار میشود. مزلو معتقد بود که ناکامی در ارضا کردن نیاز به محبت، مسبب اصلی ناسازگاری هیجانی است. (شولتز, 2013)
نیازهای احترام:
احترام دو جنبه دارد. یکی احساس ارزش و احترام قائل شدن برای خود و دیگری احترام و تحسین دیگری را برانگیختن نسبت به خود. وجود عزت نفس باعث میشود نسبت به تواناییهای خود احساس کفایت کنیم و فقدان آن احساس عجز، حقارت و تهی بودن را به همراه دارد. (شولتز, 2013)
نیاز به خودشکوفایی:
بالاترین سطح در سلسله مراتب مزلو خودشکوفایی است. یعنی به طور حداکثری استعدادها و توانمندی های خود را جامه عمل بپوشانیم. برای رسیدن به خودشکوفایی ۴ شرط لازم است:
- آزاد و رها بودن از قید و بندهای تحمیل شده
- برآورده شدن نیازهای سطح پایینتر
- داشتن احساس اطمینان از روابط با دیگران و محبت متقابل
- آگاهی واقعبینانه از نقاط قوت و ضعف (شولتز, 2013)
قابل توجه است که مزلو علاوه بر هرم نیازها، سه طبقه دیگر نیازها را مشخص کرد: نیازهای هنرشناسی، شناختی و روانرنجور.
نیازهای هنرشناسی :
همگانی نیستند و برخی از افراد در فرهنگهای مختلف به وسیله تجربیاتی که از نظر هنری لذت بخش هستند، برانگیخته می شوند.
این افراد محیطهای زیبا و مرتب را ترجیح میدهند و در صورت برآورده نشدن نیازشان، مانند نیازهای دیگر احساس ناکامی میکنند.
نیازهای شناختی:
نیاز به دانستن و فهمیدن که اولی از دومی نیرومندتر است.
این نیازها در اواخر دوران طفولیت و اوایل کودکی نمایان میشود و کودک آن را به صورت کنجکاوی طبیعی بروز میدهد.
این دو مجموعه نیازها با یکدیگر همپوشانی دارند.
دانستن و فهمیدن و به طور کلی یافتن معنی در محیط برای پاسخ دادن به سلسله مراتب نیازهای گفته شده، ضروری هستند.
ارضای نیازهای روانرنجور:
برخلاف نیازهای دیگر منجر به آسیب و رکود می شود.
آن ها بی ثمر هستند و برای رسیدن به خودشکوفایی ارزشی ندارند.
به عنوان مثال فرد روانرنجور ممکن است با فردی رابطه نزدیک برقرار کند، اما این رابطه ممکن است روانرنجور و وابسته باشد که به جای عشق اصیل به بیماری منجر میشود.
برآورده نشدن هر نیازی منجر به آسیب میشود. محرومیت از نیازهای فیزیولوژیکی به سوء تغذیه، خستگی و فقدان انرژی میانجامد. به خطر افتادن نیاز به ایمنی ترس و وحشت را به همراه میآورد. ارضا نشدن نیازهای محبت باعث پرخاشگرتر یا کم جرئتتر شدن و فقدان احترام منجر به فقدان اعتماد به نفس میشود. و در آخر محرومیت از خودشکوفایی فرا آسیب را به همراه دارد که مزلو آن را به صورت فقدان ارزشها و بیمعنایی در زندگیتعریف میکند.
نیازهای سطح بالا شامل محبت، احترام و خودشکوفایی و نیازهای سطح پایین شامل نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی است. هر دو این گروه مرتبط به غریزه هستند اما نیازهای بالاتر در مقیاس تکاملی بعدها پدیدار شدند. نیازهای سطح بالا خشنودی بیشتر و تجربیات اوج بیشتری به همراه دارند و لذت آن با ارضای نیازهای سطح پایین قابل مقایسه نیست.
سوالات متداول
سوالات متداول درباره هرم مازلو
۱. هرم مازلو چیست و چه چیزی را توضیح میدهد؟
هرم مازلو (Maslow’s hierarchy of needs) مدلی است که نشان میدهد نیازهای انسان به صورت سلسله مراتبی از نیازهای فیزیولوژیک و ایمنی شروع میشود و به نیازهای محبت، احترام و خودشکوفایی میرسد. طبق این نظریه تا وقتی نیازهای سطح پایینتر برآورده نشده باشد، انرژی روانی کافی برای تمرکز روی نیازهای سطح بالاتر نداریم.
۲. سطوح هرم نیازهای مازلو به ترتیب کداماند؟
در نسخه پنجسطحیِ کلاسیک، ترتیب سلسله مراتب نیازهای مازلو به این شکل است:
۱) نیازهای فیزیولوژیک (خوراک، خواب، سرپناه و …)
۲) نیازهای ایمنی و امنیت
۳) نیاز به عشق، تعلق و محبت
۴) نیاز به احترام و عزتنفس
۵) نیاز به خودشکوفایی و تحقق پتانسیلهای فردی
۳. نیازهای کمبود و نیازهای رشد در نظریه مازلو چه فرقی دارند؟
چهار سطح اول هرم (فیزیولوژی، ایمنی، تعلق، احترام) «نیازهای کمبود» هستند؛ یعنی وقتی برآورده نشوند، کمبودشان را شدیدا احساس میکنیم. اما خودشکوفایی یک نیاز رشد است؛ نبودش به معنای نابودی نیست، اما وقتی فعال میشود، ما را به سمت یادگیری، خلاقیت و معنای عمیقتر در زندگی هل میدهد.
۴. هرم نیازهای مازلو در زندگی روزمره چه کاربردی دارد؟
از این مدل میتوان برای خودشناسی، تنظیم اهداف شخصی، فهمیدن ریشه بسیاری از اضطرابها و تعارضها، و حتی تصمیمگیریهای شغلی استفاده کرد. پرسش مهم این است که: «الان دقیقا کدام نیاز من در هرم مازلو بیشتر فعال است و چه کاری میتوانم برای ارضای سالم آن انجام دهم؟»
۵. مهمترین انتقادات به هرم مازلو چیست؟
منتقدان میگویند سلسله مراتب نیازها همیشه اینقدر خطی و ثابت نیست و فرهنگ، جنسیت، شرایط تاریخی و تفاوتهای فردی میتواند ترتیب نیازها را تغییر دهد. علاوه بر این، شواهد تجربیِ قوی برای همهی جزئیات هرم مازلو وجود ندارد، اما با وجود این نقدها، هنوز هم این مدل بهعنوان یک نقشهی ساده و کاربردی برای فهم انگیزش انسان استفاده میشود.
دیدگاهتان را بنویسید